Ile kilometrów ma maraton i skąd wzięło się 42 195 metrów

Krótka odpowiedź

Maraton ma 42 195 metrów, czyli 42,195 kilometra. Nie 42, nie 42,2 — dokładnie tyle, i tak samo na każdym atestowanym biegu na świecie. World Athletics podaje ten dystans również w mierze imperialnej, z której faktycznie się wziął: 26 mil i 385 jardów.

Skąd wzięło się 42 195 metrów

Najpierw to, czego w tej liczbie nie ma: ona nie pochodzi ze zmierzenia drogi z Maratonu do Aten. Antyczna opowieść o gońcu, który przebiegł tę trasę, jest legendą w kilku wersjach, a starożytne źródła nie są ze sobą zgodne nawet co do imienia biegacza. Dystans olimpijski powstał całkiem inaczej — z decyzji organizatorów, kawałek po kawałku.

1896, Ateny. Organizatorzy pierwszych nowożytnych igrzysk wymyślili bieg maratoński jako ukłon w stronę starożytnej Grecji i wytyczyli go na dystansie około 40 km. Przez kolejne igrzyska długość trasy była płynna — każdy gospodarz mierzył ją po swojemu, bo nie istniał żaden przepis, do którego można by się odwołać.

1908, Londyn. Bieg poprowadzono z Windsoru na stadion White City, z metą przed lożą królewską. World Athletics tłumaczy dodatkowe 385 jardów tym, że linię startu cofnięto tak, by wyścig widziały dzieci z królewskiego pokoju dziecięcego w Windsorze. Wyszło z tego 26 mil i 385 jardów, czyli 42,195 km — po raz pierwszy w historii igrzysk.

1921. Międzynarodowa federacja lekkoatletyczna, dzisiejsze World Athletics, ustaliła, że obowiązującym dystansem maratońskim jest 42,195 km. Od tego momentu liczba przestała być kwestią gustu organizatora.

Jedno zastrzeżenie, którego nie warto pomijać: dlaczego wybrano akurat trasę z 1908 roku, a nie którąś z pozostałych, nie wynika jednoznacznie z zachowanych dokumentów. Najczęściej wskazuje się na to, że po igrzyskach na dokładnie tym samym dystansie rozgrywano w Londynie prestiżowy bieg uliczny i to on utrwalił tę miarę w świadomości działaczy. Traktuj to jako wyjaśnienie prawdopodobne, nie jako fakt spisany w protokole.

Ile to jest w innych jednostkach

W milach

26,219 mili. Stąd anglosaskie „26.2” na koszulkach i naklejkach — to skrót od 26,2 mili, a nie żadna inna liczba.

W okrążeniach stadionu

Standardowa bieżnia lekkoatletyczna ma 400 metrów na pierwszym torze. Maraton to zatem 105 okrążeń i jeszcze 195 metrów — bo 105 × 400 = 42 000, a do pełnego dystansu brakuje dokładnie tych 195 metrów, które siedzą w nazwie. To przypadek, ale wyjątkowo wygodny do zapamiętania.

W krokach

Tu nie ma jednej odpowiedzi, bo liczba kroków zależy od twojej kadencji i tego, jak długo biegniesz. Poniższa tabela to zwykłe mnożenie: kadencja razy liczba minut na trasie.

Kadencje w środkowej kolumnie to założenie, nie pomiar i nie norma — przyjąłem wartości typowe dla amatorów na odpowiadających im tempach. Wynikająca z nich długość kroku to od 0,85 m przy pięciogodzinnym maratonie do 1,12 m przy trzy i pół godzinie, co się zgadza z tym, jak wygląda bieganie na tych prędkościach. Jeśli znasz swoją kadencję z zegarka, policz sobie własną liczbę: wystarczy pomnożyć ją przez zakładany czas biegu w minutach.

W godzinach marszu

Gdyby tego dystansu nie biec, tylko go przejść, to przy dość szybkim marszu w tempie około 5 km/h wychodzi 8 godzin i 26 minut — bez ani jednego postoju. Nie jest to ciekawostka bez znaczenia: limity czasowe na maratonach są od tego krótsze, więc przejścia całej trasy marszem po prostu się nie zmieści. Konkretny limit swojego biegu sprawdź u organizatora, bo różni się między imprezami i bywa liczony osobno dla punktów pośrednich.

Ile trwa maraton przy danym tempie

Dystans jest stały, więc czas na mecie zależy już tylko od jednej rzeczy — tempa, które utrzymasz. Ostatnia kolumna poniższej tabeli odpowiada wprost na pytanie „biegam po X, ile mi wyjdzie na maratonie”.

Trzy wiersze warto mieć w głowie. 6:00 min/km to 4:13:10 na mecie, 5:00 min/km to 3:30:59, a najwolniejszy wiersz tej tabeli, 7:00 min/km, daje 4:55:22. Jeżeli celujesz w pięć godzin albo więcej, potrzebujesz tempa wolniejszego niż 7:00 — komplet celów czasowych aż do sześciu godzin, razem z międzyczasami, opisałem w tekście o tym, jakie tempo utrzymać na maratonie. Z kolei jeśli szukasz nie tempa, tylko odpowiedzi na pytanie, ile ten bieg zajmuje przeciętnemu amatorowi, jest na to osobny tekst: ile czasu średnio trwa maraton.

Ta stałość dystansu jest zresztą jego największą zaletą praktyczną. Pięć kilometrów w parku to za każdym razem trochę inna pętla i trochę inne podbiegi, a maraton to zawsze ta sama liczba — więc twój czas sprzed trzech lat i czas z zeszłej soboty da się porównać wprost, bez żadnych przeliczników. Zmienia się tylko profil trasy, pogoda i to, ile razy musiałeś zwolnić w tłoku.

Dlaczego zegarek pokaże ci więcej niż 42,195 km

To pytanie zadaje po pierwszym maratonie praktycznie każdy: na zegarku 42,5 km, a w wynikach 42,195. Kto się pomylił? Nikt.

Scena, którą zna każdy, kto stał na mecie dużego biegu: dwóch kolegów porównuje zegarki. Jeden ma 42,38 km, drugi 42,61. Biegli tę samą trasę, w wynikach mają ten sam oficjalny dystans, a mimo to różni ich prawie ćwierć kilometra. To nie kwestia sprzętu. To kwestia tego, którędy każdy z nich biegł przez cztery godziny — i kto przez cały bieg trzymał się prawej strony jezdni, bo tam było luźniej.

Trasy biegów ulicznych mierzy się rowerem z licznikiem obrotów koła, według procedury opisanej w podręczniku pomiaru tras World Athletics i AIMS. Liczą się w niej dwie rzeczy:

Po pierwsze, najkrótsza możliwa linia. Mierzący jedzie po najkrótszej trasie, jaką zawodnik mógłby pokonać w obrębie udostępnionej szerokości jezdni — ścinając każdy łuk po wewnętrznej, przecinając skrzyżowania po przekątnej. Ty tak nie biegniesz. Omijasz ludzi, podbiegasz do bufetu przy krawężniku, wchodzisz w zakręt szeroko, bo obok kogoś wyprzedzasz. Każdy taki metr dokłada się do wyniku na zegarku.

Po drugie, celowy margines. Procedura każe pomnożyć wynik pomiaru przez współczynnik 1,001, żeby trasa na pewno nie okazała się za krótka mimo drgań roweru i omijania dziur. Przy maratonie ten margines to około 42 dodatkowe metry, wliczone w wytyczenie trasy z premedytacją.

Do tego dochodzi jeszcze zwykła niedokładność GPS-u, zwłaszcza między wysoką zabudową. Suma tych trzech rzeczy to typowo od dwustu do sześciuset metrów ponad dystans oficjalny. Jest to normalne i przewidywalne — i ma jeden praktyczny skutek, o którym mało kto myśli przed startem: tempo średnie z zegarka będzie odrobinę lepsze niż to wynikające z oficjalnego czasu, a plan tempa trzeba układać z zapasem na te dodatkowe metry.

Najczęstszy błąd: liczenie tempa z równych 42 km

Drobiazg, który kosztuje ludzi cel czasowy. Jeśli policzysz tempo, dzieląc zakładany czas przez 42, wyjdzie ci liczba za wolna o tyle, ile trwa przebiegnięcie 195 metrów.

Przy tempie 5:41 min/km te 195 metrów to 66 sekund. Przy 6:24 min/km — 75 sekund. To dokładnie różnica między 3:59:5x a 4:00:0x, czyli między sub-4 a brakiem sub-4. Licz z 42,195, nie z 42 — albo po prostu wrzuć dystans do kalkulatora tempa biegu, który robi to za ciebie. Zamianę min/km na kilometry na godzinę i odwrotnie zostaw przelicznikowi tempa, bo liczy z pełnej dokładności, a nie z tempa zaokrąglonego do sekundy.

Maraton na tle innych dystansów

Półmaraton to dokładnie połowa maratonu — 21,0975 km — i tu akurat matematyka jest łaskawa. Jeśli chcesz zacząć od tej połowy, opisaliśmy osobno, ile wynosi długość półmaratonu i jak się do niego przygotować.

Czas na maratonie nie jest jednak dwukrotnością czasu z półmaratonu. Wzór Riegela, którym liczy się takie prognozy, mnoży czas przez dystans w potędze 1,06 — przy podwojeniu dystansu daje to mnożnik około 2,08, a nie 2. Półmaraton w 2:00:00 przekłada się więc na maraton w okolicach 4:10, i to przy założeniu, że masz przebiegany dystans. Debiutant z niskim kilometrażem wypadnie zwykle jeszcze kilka minut gorzej, bo prognoza nie wie, czy kiedykolwiek biegłeś dłużej niż dwie godziny.

Jeśli chcesz teraz przeliczyć własne tempo na czas na mecie albo odwrotnie, wszystkie narzędzia siedzą w hubie kalkulatorów.

Najczęstsze pytania