Jak wybrać zegarek do biegania na maraton

Przy maratonie pierwsze kryterium to czas pracy z GPS

Wszystkie inne parametry mają znaczenie dopiero wtedy, gdy zegarek dotrwa do mety. Amatorski maraton trwa zwykle od trzech i pół do pięciu i pół godziny, a rejestrowanie zaczynasz wcześniej, niż myślisz: rozgrzewka, dojście do strefy startowej, dwadzieścia minut stania w sektorze z włączonym odbiornikiem, opóźniony start fali. Realny czas pracy, którego potrzebujesz, to twój przewidywany wynik plus co najmniej godzina zapasu.

Dlaczego akurat to kryterium jest pierwsze, a nie dokładność albo pomiar tętna? Bo jego niespełnienie jest jedyną awarią nieodwracalną. Niedokładny ślad GPS można poprawić po fakcie, zawyżone tętno da się zignorować, nieczytelny ekran — obejść. Zegarek, który wyłączy się na trzydziestym piątym kilometrze, zabiera cały zapis i cały plan tempa naraz, akurat wtedy, gdy jedno i drugie jest najbardziej potrzebne.

Jeśli nie masz jeszcze wyniku, z którego dałoby się oszacować czas na mecie, przelicz go z krótszego dystansu w prognozie czasu, a orientacyjne czasy amatorów opisaliśmy w tekście o tym, ile średnio trwa maraton. Do tej liczby dolicz zapas i dopiero z nią idź do specyfikacji.

Jak czytać deklarowany czas pracy, żeby się nie rozczarować

Producent nie podaje jednej liczby, tylko kilka — i różnią się między sobą wielokrotnie. Zanim porównasz dwa zegarki, upewnij się, że porównujesz ten sam tryb.

• Częstotliwość zapisu pozycji. Tryb oszczędny zapisuje pozycję rzadziej i dolicza resztę; tryb dokładny robi to co sekundę. Ten drugi kosztuje wyraźnie więcej prądu.
• Liczba systemów i pasm. Sam GPS zużywa najmniej, kilka systemów naraz więcej, a odbiór dwuczęstotliwościowy najwięcej. Najdokładniejsze ustawienie jest zawsze najkrótsze.
• Muzyka odtwarzana z zegarka i połączenie ze słuchawkami — to zwykle największy pojedynczy koszt po samym odbiorniku.
• Ekran zawsze włączony i podświetlenie. Przy starcie przed świtem podświetlenie potrafi zjeść zauważalną część rezerwy.
• Ciągły pomiar tętna z nadgarstka, powiadomienia z telefonu, alarmy.
• Mróz. Ogniwo litowo-jonowe oddaje w niskiej temperaturze mniej niż w ciepłym pomieszczeniu. Deklarowane wartości mierzy się w warunkach laboratoryjnych.
• Wiek baterii. Po kilku sezonach codziennego ładowania pojemność jest niższa niż w dniu zakupu — to dotyczy każdego urządzenia z akumulatorem.

Dokładność GPS w mieście: co się dzieje między budynkami

Odbiornik wyznacza pozycję z różnicy czasu, w jakim docierają do niego sygnały z kilku satelitów. W wąskiej ulicy między wysokimi budynkami część tych sygnałów nie dociera prosto, tylko po odbiciu od ściany. Odbita droga jest dłuższa, więc wyliczona pozycja przesuwa się w bok — zjawisko nazywa się wielotorowością. Na zapisie widać to jako ślad skaczący na drugą stronę jezdni i jako dystans, który rośnie szybciej, niż powinien. Ten sam mechanizm działa w gęstym lesie i w wąskiej dolinie.

Odbiór dwuczęstotliwościowy — czyli nasłuch tego samego satelity na dwóch pasmach — pozwala część takich odbić odrzucić. To realna przewaga, ale ma sens jako kryterium tylko wtedy, gdy faktycznie biegasz w takim terenie. Na otwartym parku, polnej drodze czy bieżni stadionu różnicy nie zobaczysz, a zapłacisz za nią czasem pracy baterii.

I rzecz, która oszczędza sporo złości na mecie: zegarek pokazujący na maratonie więcej niż 42,195 km zwykle nie jest zepsuty. Trasa jest mierzona po najkrótszej dozwolonej linii, czyli po tak zwanych tangentach — przy każdym zakręcie po wewnętrznej. Ty biegniesz łukiem, wymijasz, podbiegasz do punktu odżywczego i wracasz. Te metry sumują się przez czterdzieści dwa kilometry i dają nadmiar, którego GPS nie wymyślił.

Praktyczna konsekwencja jest jedna i warto ją zapamiętać przed startem: na maratonie prowadź tempo według oznaczeń kilometrów na trasie, a nie według chwilowego tempa z zegarka. Rozpiskę międzyczasów przygotujesz w kalkulatorze międzyczasów, a strategię tempa opisaliśmy osobno w tekście o tym, jakie tempo utrzymać na maratonie. Chwilowe tempo z GPS jest z natury nerwowe i skacze o kilkanaście sekund w obie strony — do sterowania biegiem nadaje się średnia z okrążenia, nie odczyt sprzed sekundy.

Tętno z nadgarstka kontra pas piersiowy

To dwie zupełnie różne metody pomiaru, a nie dwa warianty tej samej. Czujnik na nadgarstku świeci diodą w skórę i mierzy, jak zmienia się pochłanianie światła wraz z przepływem krwi. Pas piersiowy odbiera sygnał elektryczny towarzyszący pracy serca — jest bliżej tego, co robi EKG.

Kiedy różnica nie ma znaczenia: spokojne biegi w stałym tempie, w ciepły dzień, przy dobrze dociśniętym pasku zegarka. W takich warunkach nadgarstek radzi sobie na tyle dobrze, że pas niczego nie zmieni.

Kiedy ma znaczenie:

• Interwały i wszystko z gwałtowną zmianą tempa. Czujnik optyczny reaguje z opóźnieniem, a przy szybkim ruchu ramienia potrafi zatrzasnąć się na rytmie kroku i pokazywać równe, zmyślone wartości.
• Mróz. Naczynia w skórze się kurczą, sygnał słabnie, odczyt zaczyna zaniżać.
• Luźny pasek, obfite owłosienie i noszenie zegarka na samej kości nadgarstka. Czujnik powinien siedzieć wyżej, na przedramieniu, i nie przesuwać się przy ruchu.
• Mocne zaciskanie dłoni przy końcówce biegu — napięte mięśnie przedramienia psują pomiar.

Jak sprawdzić, czy twój odczyt kłamie, nie kupując niczego: obejrzyj wykres tętna z ostatniego biegu z podbiegiem. Zdrowy zapis rośnie na podbiegu i opada po nim. Płaska, podejrzanie równa linia, która nie reaguje na wzniesienie, albo wartość bliska twojej kadencji kroków to sygnał, że czujnik zgubił sygnał i liczy rytm ramienia.

Na maratonie tętno jest zresztą kontrolką, a nie sterem — bieg prowadzi się na tempo. Pas przydaje się przede wszystkim na interwałach i tempówkach. Warto też pamiętać, że same granice stref są przybliżone: wzory na tętno maksymalne mylą się u konkretnej osoby o ±10–12 uderzeń, o czym piszemy przy kalkulatorze stref tętna.

Ekran: pełne słońce, deszcz i rękawiczki

W praktyce spotkasz dwa podejścia do wyświetlacza i różnią się dokładnie tam, gdzie biegasz.

Nie ma tu lepszego i gorszego rozwiązania, jest dopasowanie. Jeśli twój maraton startuje w południe w lipcu, kryterium czytelności w pełnym słońcu przebija wszystko inne. Jeśli biegasz głównie po zmroku, jest odwrotnie.

Deszcz dokłada drugie kryterium, o którym mało kto myśli w sklepie: ekran dotykowy reaguje na krople wody. Zegarek potrafi sam przewijać ekrany w ulewie. Sprawdź więc dwie rzeczy — czy da się dotyk zablokować jednym gestem oraz czy wszystkie potrzebne funkcje obsłużysz fizycznymi przyciskami. To samo kryterium ratuje zimą, bo rękawiczka na dotyku najczęściej nie działa.

Trzecie kryterium ekranu jest najprostsze i najczęściej pomijane: ile pól odczytasz jednym spojrzeniem w biegu. Realnie trzy, najwyżej cztery. Sześciopolowy układ wygląda imponująco na zdjęciu produktowym i jest nieczytelny na trzydziestym kilometrze, kiedy podskakujesz i widzisz przez pot.

Funkcje, które realnie pracują na trasie

Te używa się w każdym starcie i to one odróżniają zegarek pomocny od zegarka, który tylko rejestruje.

A teraz druga lista, krótsza. Wskaźniki gotowości organizmu, prognozy wyniku, syntetyczne oceny obciążenia treningowego, ocena jakości snu, mapy w zegarku, płatności zbliżeniowe — to funkcje, które sprawdza się z ciekawością przez miesiąc i przestaje otwierać. Nie są bezwartościowe i niektórym naprawdę służą. Żadna z nich nie zmienia jednak tego, jak przebiegniesz maraton, więc nie powinny decydować o wyborze.

Czego nowy biegacz nie potrzebuje przez pierwszy rok

• Map i nawigacji — chyba że biegasz w górach albo po nieznanych szlakach.
• Odbioru dwuczęstotliwościowego, jeśli twoje trasy to park, osiedle i bieżnia z otwartym niebem nad głową.
• Pasa piersiowego, dopóki nie robisz regularnie interwałów. Jak wyglądają takie jednostki, opisaliśmy w przewodniku po interwałach.
• Prognoz wyniku i wskaźników formy — to samo policzysz świadomiej w prognozie czasu, z podanym wzorem i jego ograniczeniami.
• Muzyki z zegarka, jeśli i tak biegasz z telefonem.

Potrzebujesz natomiast pięciu rzeczy: czasu, dystansu, tempa bieżącego i średniego, automatycznych międzyczasów oraz baterii, która spokojnie pokryje twój najdłuższy planowany bieg. To wszystko.

Przez pierwsze tygodnie biegania w zupełności wystarczy aplikacja w telefonie — kryteria jej wyboru, w tym możliwość wyeksportowania własnych danych, rozpisaliśmy w tekście o aplikacjach dla biegaczy.

Najczęstszy błąd: wybór z listy funkcji zamiast z przymierzenia

Listę funkcji porównuje się w domu, przy stole, i to właśnie w niej łatwo się zakochać. Tymczasem dwa kryteria, które najbardziej wpływają na codzienne używanie, w ogóle nie da się sprawdzić w tabeli.

Pierwsze: rozmiar koperty i pasek. Zegarek za duży jak na twój nadgarstek podskakuje przy każdym kroku, a podskakujący czujnik optyczny przestaje mierzyć tętno — kupujesz więc gorszy pomiar razem z większym ekranem. Za ciasny pasek robi to samo z drugiej strony, bo uciska. Sprawdza się to wyłącznie przez przymierzenie i pobieganie kilku kroków, nie przez odczytanie masy w gramach.

Drugie: układ i logika obsługi. Ile naciśnięć dzieli cię od startu pomiaru, czy przycisk startu wyczujesz przez rękawiczkę, czy da się przejść między ekranami bez patrzenia. Po roku to będzie miało większe znaczenie niż komplet funkcji analitycznych.

Drugi błąd w tej samej rodzinie: kupowanie modelu z myślą o dystansie, którego jeszcze nie biegasz. Zegarek na ultra kupiony przed pierwszą dziesiątką to trzy lata płacenia za czas pracy, którego nie wykorzystasz — i większa koperta na nadgarstku każdego dnia.

Test w dwa tygodnie, zanim uznasz zakup za dobry

Zegarek sprawdza się na twoich trasach, nie w recenzji. Pięć przebiegów wystarczy, żeby wiedzieć.

1. Najdłuższy planowany bieg. Zanotuj stan baterii przed i po, przelicz zużycie na godzinę i pomnóż przez swój przewidywany czas maratonu z zapasem.
2. Bieg po znanej trasie w mieście, najlepiej wąskimi ulicami. Porównaj zmierzony dystans z tym, który znasz.
3. Jedna sesja interwałowa. Popatrz, czy tętno reaguje na zmiany tempa, czy skleja się w płaską linię.
4. Jeden bieg w pełnym słońcu i jeden w deszczu. Czytelność i zachowanie dotyku sprawdzisz tylko tak.
5. Jedna noc z zegarkiem na ręce, jeśli planujesz nosić go całą dobę. Uwierający pasek wyjdzie właśnie w nocy.

Jeśli kupujesz na odległość, przysługuje ci ustawowe prawo odstąpienia od umowy — sprawdź w regulaminie sklepu, ile masz na to dni i w jakim stanie trzeba odesłać sprzęt. Zaplanuj te pięć przebiegów w pierwszym tygodniu, żeby zdążyć.

Lista parametrów do sprawdzenia u producenta

Wszystko powyżej to kryteria, które nie starzeją się razem z kolekcją. Poniższe wartości zmieniają się z każdym rocznikiem i każdą z nich odczytaj w karcie produktu producenta, nie w opisie sklepowym i nie w zestawieniu sprzed roku.

• deklarowany czas pracy osobno dla trybu z zapisem co sekundę i dla trybu najdokładniejszego,
• czy odbiornik pracuje dwuczęstotliwościowo i na ilu systemach nawigacyjnych,
• typ wyświetlacza oraz to, czy dotyk da się wyłączyć albo zablokować,
• klasa wodoszczelności,
• masa, średnica koperty i zakres obwodu nadgarstka, który obsługuje pasek,
• czy zegarek przyjmuje zewnętrzny czujnik tętna i w jakim standardzie bezprzewodowym,
• czy własne dane treningowe da się wyeksportować do pliku, jeśli kiedyś zmienisz sprzęt.

Nie podajemy tu ani cen, ani nazw modeli i jest to decyzja świadoma: jedno i drugie dezaktualizuje się w kilka miesięcy, a kryteria z tego tekstu będą aktualne także wtedy, gdy dzisiejsze modele znikną ze sklepów. Nie umieszczamy również żadnych linków zakupowych — zasady, na jakich w ogóle stosujemy linki partnerskie, opisaliśmy w informacji o linkach afiliacyjnych.

Pozostałe teksty o wyposażeniu biegacza — od butów po ubranie na każdą pogodę — znajdziesz w dziale o sprzęcie.

Najczęstsze pytania