Rekordy świata w maratonie i półmaratonie

Cztery rekordy świata, których nie da się podać samą liczbą

Rekord świata w maratonie mężczyzn to 1:59:30 — Sabastian Kimaru Sawe, maraton londyński, 26 kwietnia 2026. Wynik jest ratyfikowany i jest pierwszym w historii maratonem poniżej dwóch godzin, który World Athletics uznało za regulaminowy. Poprzedni rekord, 2:00:35 Kelvina Kiptuma z Chicago 2023, był wolniejszy o 65 sekund.

W półmaratonie mężczyzn obowiązuje 57:30 — Yomif Kejelcha, Walencja, 27 października 2024. I tu zaczyna się pierwsza pułapka: szybszy rezultat już istnieje. 8 marca 2026 w Lizbonie Jacob Kiplimo przebiegł dystans w 57:20, o dziesięć sekund lepiej. Ten wynik czeka na ratyfikację, a dopóki procedura się nie skończy, rekordem świata pozostaje czas Kejelchy.

U kobiet liczby są na każdym z tych dystansów dwie, nie jedna — i to jest najczęstsze źródło rozbieżności między serwisami.

Stan na 7 sierpnia 2026, źródło: baza rekordów World Athletics. Wszystkie pozycje w tabeli są ratyfikowane; jedyny wynik szybszy od rekordu, który czeka na zatwierdzenie, to wspomniane 57:20 Kiplimo.

Jeden wiersz wymaga przy tym przypisu, którego nie wolno ani pominąć, ani rozdmuchać. Ruth Chepngetich, rekordzistka z biegu mieszanego, dostała w październiku 2025 trzyletnią dyskwalifikację za doping. Unieważnieniu podlegają jej wyniki od 14 marca 2025, a rekord z Chicago pochodzi sprzed tej daty i pozostaje w mocy — nie został anulowany, choć w sieci powtarza się, że tak. Całą sprawę rozkładamy przy tabeli rekordów biegowych.

Ile to naprawdę jest — cztery rekordy przeliczone na tempo

Sama liczba na mecie niewiele mówi, dopóki nie przełoży się jej na minuty na kilometr, czyli na jednostkę, którą mierzysz własne treningi.

Trzy zestawienia z tej tabeli są warte zapamiętania.

Rekordzista świata biegnie maraton szybciej na kilometr, niż rekordzista Polski biegnie o połowę krótszy półmaraton. 2:49,9 kontra 2:55,0. Podwojony dystans i mimo to pięć sekund szybciej na każdym kilometrze.

Amator celujący w maraton poniżej czterech godzin biegnie po 5:41 min/km. Sawe biegnie ponad dwa razy szybciej — i utrzymuje to przez czterdzieści dwa kilometry, a nie przez jedno powtórzenie na bieżni.

Kiedy Sawe mija metę, przeciętny uczestnik maratonu jest mniej więcej na osiemnastym i pół kilometra. Liczba bierze się z tempa odpowiadającego światowej średniej 4:32:49, którą rozkładamy na czynniki przy średnich czasach maratonu. Innymi słowy: rekord świata w maratonie jest szybszy niż typowy czas amatora na półmaratonie.

Własne tempo przeliczysz w przeliczniku tempa — liczy z pełnej dokładności, a nie z wartości zaokrąglonej do sekundy.

Dlaczego kobiety mają dwa rekordy zamiast jednego

To nie jest kaprys statystyków ani ukłon w żadną stronę. Na biegach ulicznych World Athletics prowadzi dwie osobne listy, bo bieg, w którym kobiety startują razem z mężczyznami, daje inne warunki niż bieg wyłącznie kobiecy: w mieszanej stawce nieporównanie łatwiej znaleźć towarzystwo do prowadzenia tempa przez dwie godziny.

Ile to jest warte, widać w liczbach. W maratonie rekord z biegu mieszanego (2:09:56) jest szybszy od rekordu z biegu kobiecego (2:15:41) o 5 minut i 45 sekund. W półmaratonie różnica wynosi 2 minuty i 24 sekundy — 1:02:52 kontra 1:05:16.

Praktyczny wniosek dla czytelnika: jeżeli dwa serwisy podają różne rekordy świata kobiet w maratonie, najprawdopodobniej oba mają rację i oba podają połowę tabeli. Zawsze sprawdzaj, o który rodzaj biegu chodzi.

Rekordy Polski — maraton i półmaraton

Źródłem są oficjalne tabele PZLA ze stanem na 31 grudnia 2025. W sezonie 2026 na żadnym z tych czterech dystansów rekord Polski nie padł — to wynik przeglądu komunikatów federacji, a nie brak sprawdzenia.

Dystans dzielący polską czołówkę od świata jest konkretny: rekord Polski mężczyzn w maratonie jest wolniejszy od rekordu świata o 8 minut i 9 sekund, a rekord Polski kobiet od kobiecego rekordu świata z biegu kobiecego — o 9 minut i 18 sekund. W obu przypadkach to blisko trzy kilometry dystansu na mecie — mniej więcej 2,7 do 2,9 km, zależnie od tego, czyim tempem tę różnicę przeliczyć.

Cały komplet rekordów na wszystkich dystansach, od sześćdziesiątki w hali po maraton, świata i Polski, razem z kolumną statusu ratyfikacji, stoi w tabeli rekordów biegowych. Ta strona jest nadrzędna wobec niniejszego tekstu i to ją przeglądamy co kwartał.

Trzy wyniki szybsze od rekordu, które rekordami nie są

Tu leży druga pułapka tego tematu i przy okazji najciekawsza jego część.

1:59:40 Eliuda Kipchoge, Wiedeń 2019. Wynik szybszy od ówczesnego rekordu i o dziesięć sekund wolniejszy od dzisiejszego. Rekordem nie był i nigdy nie będzie, bo tamten bieg nie był zawodami w rozumieniu przepisów: nie spełniał warunków, jakie World Athletics stawia imprezie rekordowej. Nie chodziło o formę zawodnika ani o czas na zegarze.

1:01:03 Grzegorza Gajdusa w półmaratonie, Las Vegas, 11 lutego 1996. O 29 sekund szybciej niż rekord Polski Zalewskiego. PZLA notuje ten wynik osobno, ze znakiem oznaczającym rezultat nieregulaminowy: trasa miała 213 metrów spadku.

2:24:18 Wandy Panfil w maratonie, Boston, 15 kwietnia 1991. O 41 sekund szybciej niż rekord Aleksandry Lisowskiej — i również oznaczone przez PZLA jako nieregulaminowe.

Powód jest w obu polskich przypadkach ten sam i mieści się w dwóch zdaniach przepisu o homologacji tras. Łączny spadek między startem a metą nie może przekraczać jednego metra na kilometr — czyli około 42 metrów na całym maratonie i około 21 metrów na półmaratonie. Trasa z Las Vegas przekraczała ten limit dziesięciokrotnie. Drugi warunek: start i meta nie mogą być oddalone w linii prostej o więcej niż połowę dystansu biegu, co eliminuje trasy poprowadzone w jedną stronę z wiatrem w plecy.

Ratyfikacja nie jest formalnością — co się wtedy sprawdza

Zdanie, które porządkuje cały ten temat, stoi wprost w przepisach World Athletics: żaden wynik nie jest rekordem, dopóki federacja go nie ratyfikuje. Sprawdzane jest wtedy między innymi to, czy:

• zawody były wcześniej zaplanowane, ogłoszone i autoryzowane przez krajową federację, a w konkurencji wystartowało co najmniej trzech zawodników;
• trasa została zmierzona przez uprawnionego mierniczego i spełnia warunki opisane wyżej;
• pomiar czasu odbył się dopuszczonym systemem — na biegach ulicznych może to być pomiar automatyczny, ręczny albo transponderowy;
• zawodnik poddał się kontroli antydopingowej bezpośrednio po zakończeniu biegu, a próbka została dodatkowo zbadana pod kątem środków stymulujących erytropoezę, co przy dystansach od 400 metrów wzwyż jest wymagane osobno;
• wniosek wpłynął na oficjalnym formularzu w ciągu 30 dni od zawodów, razem z programem i pełnymi wynikami.

Po polskiej stronie działa to inaczej i warto o tym wiedzieć, zanim uzna się komunikat PZLA za ostatnie słowo. PZLA ratyfikuje rekordy raz w roku, na przełomie roku, a nie na bieżąco: po sezonie 2025 zatwierdzono w ten sposób 53 rekordy Polski wyłonione z ponad 175 tysięcy wyników. W praktyce znaczy to, że każdy wynik z sezonu 2026 jest formalnie niezatwierdzony aż do stycznia 2027.

Popołudnie, w którym rekord zmienia się dwa razy

Niedziela, kwiecień, transmisja z maratonu londyńskiego. Na zegarze pojawia się czas, którego nikt się nie spodziewał, i w ciągu kwadransa pół internetu ma nowy rekord świata w nagłówku. Pod spodem, w tej samej transmisji, pada zdanie „subject to ratification” — z zastrzeżeniem ratyfikacji. Trzy miesiące później ten sam wynik jest już formalnie rekordem, ale połowa artykułów w sieci nadal cytuje tamto zastrzeżenie, bo nikt do nich nie wrócił.

Odwrotny przypadek zdarza się równie często. Ktoś biegnie o dziesięć sekund szybciej od rekordu w półmaratonie, serwisy piszą „nowy rekord świata”, a formalnie przez wiele tygodni obowiązuje wynik starszy o półtora roku. Obie sytuacje wyglądają identycznie w nagłówku i różnią się wszystkim w tabeli.

Najczęstszy błąd: liczba przepisana bez daty i bez statusu

Rekord bez daty jest bezużyteczny za pół roku, a rekord bez statusu ratyfikacji bywa błędny już w dniu publikacji. To dwa najczęstsze sposoby, w jakie strony z rekordami przestają być prawdziwe.

Trzy pytania, które warto zadać każdemu zestawieniu rekordów — także naszemu:

1. Z kiedy jest ten stan? Jeśli strona nie podaje daty przeglądu, nie wiadomo, czy patrzysz na rok 2026, czy na 2019.
2. Czy przy wyniku stoi informacja o ratyfikacji? Brak takiej kolumny znaczy, że autor albo jej nie sprawdzał, albo nie wie, że istnieje.
3. Czy przy rekordach kobiet rozróżniono bieg mieszany od kobiecego? Jedna liczba w miejscu, w którym powinny być dwie, to sygnał, że reszty też nie warto ufać.

Jeżeli szukasz teraz nie rekordów, tylko punktu odniesienia dla siebie, mamy osobne zestawienia: typowe czasy amatorów na półmaratonie oraz cały dział maratoński i półmaratoński. Skąd wzięło się te 195 metrów ponad czterdzieści dwa kilometry, wyjaśniamy w historii dystansu.

Źródła

Wszystkie liczby w tym tekście sprawdzone 7 sierpnia 2026.

1. World Athletics, baza rekordów świata, kategoria rekordów seniorskich, razem z polem informującym o oczekiwaniu na ratyfikację. Dostęp: 7 sierpnia 2026.
2. World Athletics, Competition Rules, Book C – C1.1, część III „World Records” (Rule 31–32) — warunki ratyfikacji, homologacja tras, kontrola antydopingowa. Dostęp: 7 sierpnia 2026.
3. PZLA, oficjalne tabele rekordów Polski na stadionie, stan na 31 grudnia 2025 (PDF). Dostęp: 7 sierpnia 2026.
4. PZLA, komunikat o ratyfikacji rekordów Polski po sezonie 2025. Dostęp: 7 sierpnia 2026.
5. World Athletics, relacja z maratonu londyńskiego 2026 oraz potwierdzenie ratyfikacji wyniku Sabastiana Sawe. Dostęp: 7 sierpnia 2026.

Najczęstsze pytania